Bạn có thể đã thấy chai whisky trong veo như nước lọc trên kệ rượu và thắc mắc về sự vắng mặt của sắc màu hổ phách vốn có của whisky. Đó là white whiskey, còn gọi là white dog, hoặc nói đơn giản đó là whisky chưa ủ. Đây là một món khá lạ, vừa mang vẻ hoang dã kiểu rượu đồng quê, vừa nằm trong tủ của các nhà máy rượu thủ công chính hiệu.
Whisky chưa kịp trưởng thành
Quy trình làm whisky thông thường là lên men ngũ cốc, chưng cất lên độ cồn cao, rồi ủ trong thùng gỗ sồi nhiều năm. Chính thời gian khi được ủ trong thùng mới mang lại màu sắc, hương vani, caramel, gỗ, tiêu hay khói mà ta quen gọi là mùi whisky.
White whiskey bỏ qua bước ủ, hoặc chỉ ủ gần như không đáng kể, rồi đóng chai ngay. Thứ bạn nhận được vì vậy gần như là ngũ cốc trần trụi, cộng với độ cồn cao. Nó chưa phải whisky đã trưởng thành, chỉ là một giai đoạn trên hành trình đó.
Vì sao nó có mặt trên thị trường
Có hai lý do chính. Lý do thứ nhất là kinh tế. Những nhà máy rượu nhỏ muốn bán sản phẩm ngay trong khi chờ rượu ủ chín, mà ủ whisky mất nhiều năm. Giống như bạn viết xong một cuốn sách hay nhưng phải đợi vài năm mới được xuất bản. Bán rượu chưa ủ giúp họ có doanh thu sớm.
Lý do thứ hai là sức hút của hình ảnh. White whiskey vừa mới mẻ, vừa có chút dáng vẻ có tính lịch sử của rượu nấu lậu ngày xưa, và nó nằm giữa hai thế giới: whisky ủ thùng quen thuộc và các loại rượu trắng như vodka. Nhờ vậy nó từng gây sốt một thời trong giới rượu thủ công.
Vị của nó ra sao
Hãy tưởng tượng bạn uống thẳng ngũ cốc chưng cất. Rượu làm từ ngô thường ngọt và êm hơn. Rượu từ lúa mì mềm. Còn rượu từ lúa mạch đen có chút trái cây và tiêu, thứ hương khá hợp với độ cồn cao. Chúng khá khác nhau, và không phải chai nào cũng dễ uống. Nhiều chai có độ cồn cao, đôi khi trên 50 phần trăm, nên khá gắt nếu uống nguyên chất.
Nếu thấy khó nuốt, hãy thử pha. White whiskey làm nền cho nhiều cocktail kiểu whisky sour hay highball, vì sẽ cho vị ngũ cốc rõ ràng hơn khi pha với chanh hoặc soda.
Đừng nhầm với rượu nấu lậu
Nhiều chai white whiskey khoe nét hoang dã giống moonshine, nhưng hai thứ này khác nhau ở bản chất. Moonshine là rượu nấu lậu, không đăng ký, không đóng thuế, không ai kiểm soát. White whiskey được sản xuất hợp pháp và có kiểm soát chất lượng. Chỗ giống chỉ nằm ở hình ảnh trên nhãn.
Một lưu ý quan trọng: tự nấu rượu tại nhà ở nhiều nước là việc phạm pháp, và rượu không kiểm soát có thể chứa methanol, một chất độc nguy hiểm. Đừng thử nếu không có đủ hiểu biết và cả giấy phép.
Người Việt cũng có truyền thống rượu trắng, như rượu nếp, rượu gạo hay rượu ngô. Chúng thường là rượu chưng cất không ủ, nên cũng mang vị ngũ cốc rõ ràng như white whiskey.
Vì sao giá không rẻ
Điều khó hiểu là chi phí để sản xuất white whiskey rẻ hơn vì không phải chờ ủ, nhưng giá trên kệ nhiều khi lại không hề thấp. Một phần là do sản lượng nhỏ, chi phí nguyên liệu và vận hành của xưởng thủ công. Một phần là do định vị: người ta bán nó như bán một sản phẩm đặc biệt. Khi các hãng lớn cũng nhảy vào thị trường này, giá có thể thấp hơn, nhưng các xưởng nhỏ lại chịu cạnh tranh nhiều hơn.
Cách thử cho vui
Nếu bạn muốn hiểu vì sao thùng gỗ quan trọng đến vậy, hãy làm một thử nghiệm nhỏ. Nếu có dịp, nếm một ly white whiskey, rồi nếm tiếp một ly whisky đã ủ từ cùng loại ngũ cốc. Một số nhà máy ở nước ngoài có bán cả hai để người uống có thể so sánh. Sau lần thử đó, bạn sẽ thấy mình trân trọng thời gian ủ nhiều hơn, hiểu vì sao người ta và cả bạn nữa lại sẵn lòng trả nhiều tiền cho một chai whisky lâu năm.
