Ai cũng muốn mở chai whisky nhanh, chứ không muốn đứng cả buổi đọc nhãn như đọc hộp ngũ cốc. Nhưng chỉ cần nắm vài thuật ngữ, bạn sẽ chọn đúng chai hợp ý hơn nhiều và tránh bị những con chữ hào nhoáng tren nhãn chai qua mặt. Dưới đây là cách đọc nhãn dễ nhớ với những thuật ngữ hay gặp.
Đọc theo thứ tự này
Bạn hãy nhìn nhãn chai như một cuốn sổ có bốn trang. Trang đầu là loại rượu: Scotch, bourbon, Irish, Canadian hay Japanese. Kế đến, trang hai là nơi sản xuất, trang ba là tuổi rượu và trang bốn là độ cồn. Chỉ cần bốn thông tin này, bạn đã đoán được phần lớn tính cách của chai rượu đó.
Với chai nhập khẩu, hãy xem thêm nhãn phụ tiếng Việt, nơi thường ghi nhà nhập khẩu, dung tích và độ cồn. Cách này tiện để kiểm tra thông tin nhanh.
Whisky hay whiskey
Chuyện chữ e chỉ là thói quen từng nơi. Scotland, Nhật và Canada thường viết whisky, còn Ireland và Mỹ thường viết whiskey. Cũng có ngoại lệ, vài nhà Mỹ vẫn dùng kiểu không có e. Chữ cái này không nói gì về chất lượng.
Xuất xứ
Nơi sản xuất cho bạn manh mối lớn về phong cách. Năm vùng chính là Scotland, Ireland, Canada, Nhật và Mỹ. Với Scotch, việc phân vùng sản xuất nhỏ hơn như Speyside hay Islay còn cho phép chúng ta phân biệt rõ hơn nữa vị rượu. Đối với bourbon, loại rượu này không phải nhất thiết lúc nào cũng được làm ở Kentucky, dù phần lớn bourbon có xuất xứ từ đó. Nếu ban thấy nhãn ghi Kentucky, có nghĩa là rượu thật sự được làm ở bang này.
Độ cồn và proof
Bạn sẽ thấy hoặc ABV, tức độ cồn theo thể tích, hoặc proof. Ở Mỹ, proof bằng hai lần ABV, nên 80 proof tương đương 40 phần trăm. Độ cồn càng cao thì rượu càng mạnh, hương cũng đậm hơn nhưng dễ gắt nếu không quen. Loại ghi cask strength hay barrel proof là rượu đóng chai gần như nguyên độ cồn lấy từ thùng, thường là rất mạnh.
Tuổi rượu
Tuổi trên nhãn là tuổi của thùng non trẻ nhất được dùng để phối trong chai, và chỉ tính thời gian được ủ trong gỗ. Nếu không ghi tuổi, quy định tối thiểu thường như sau:
- Scotch, Irish và Canadian whisky thường phải ủ ít nhất ba năm trong thùng gỗ sồi.
- Japanese whisky theo quy ước ngành gần đây cũng áp dụng mức ba năm.
- Bourbon thông thường không có mức tối thiểu. Straight bourbon thì phải ủ ít nhất hai năm trong thùng gỗ sồi mới đốt xém, và nếu dưới bốn năm thì phải ghi tuổi lên nhãn.
Có một điều thú vị: khí hậu ảnh hưởng nhiều đến tốc độ ủ. Nơi càng nóng, rượu tiếp xúc với gỗ càng nhanh hơn, nên cùng một tuổi, rượu từ vùng nhiệt đới thường chín và thành trưởng nhanh hơn rượu từ vùng lạnh. Vì vậy một chai trẻ tuổi từ xứ nóng vẫn có thể rất đậm và hài hòa, nên đôi khi đừng chỉ dựa vào con số tuổi để đánh giá.
Từ điển mini cho những chữ hay gặp
Single malt. Rượu từ một nhà máy duy nhất, ở Scotland chỉ làm từ lúa mạch nảy mầm. Ngược lại, blended whisky pha từ nhiều loại rượu mạch nha và rượu ngũ cốc. Hỗn hợp nhiều single malt được gọi là blended malt. Với whisky pha của Mỹ, hãy xem kỹ nhãn vì luật cho phép dùng thêm cồn trung tính.
Sour mash. Không liên quan đến vị chua. Đây là kỹ thuật dùng một phần bã lên men cũ có men sống trộn vào mẻ mới, để giữ độ ổn định và cân bằng độ axit, giống như dùng men bột chua khi làm bánh mì.
Straight. Dùng cho whiskey Mỹ đã ủ ít nhất hai năm, không thêm chất tạo màu hay hương liệu.
Tennessee whiskey. Giống bourbon nhưng thêm bước lọc qua than gỗ phong trước khi ủ. Nhãn ghi Tennessee là để phân biệt mình với bourbon thông thường.
Bottled in Bond. Rượu từ một nhà máy, một mùa chưng cất, ủ ít nhất bốn năm trong kho có giám sát của nhà nước, đóng chai ở đúng 50 phần trăm. Đây là dấu hiệu chất lượng kiểu cũ, ngày nay không còn quá quan trọng nhưng vẫn đáng chú ý.
Single barrel. Rượu đến từ duy nhất một thùng, nên mỗi chai mang nét riêng của thùng đó. Khác với pha trộn để giữ hương vị đồng đều.
Cask finish. Rượu được chuyển sang một loại thùng khác, như thùng sherry hay thùng rượu vang, trong thời gian ngắn cuối cùng để thêm một lớp hương.
Những chữ nghe oai nhưng không có định nghĩa rõ
Small batch nghe rất thủ công, nhưng không có định nghĩa pháp lý chặt chẽ, và có chai small batch thực ra được mua từ nhà máy chưng cất lớn rồi đóng chai. Premium, reserve hay special edition cũng chỉ là ngôn ngữ tiếp thị. Thấy những chữ này, đừng vội coi đó là bảo đảm chất lượng.
Cuối cùng, nếu bạn thấy các chữ như non chill filtered, tức không làm lạnh để lọc, hay caramel coloring, tức có thêm caramel tạo màu, hãy nhớ rằng whiskey kiểu straight của Mỹ không được phép thêm caramel.
Nếu bạn mới làm quen, cứ đọc kỹ bốn mục đầu là đủ, những thuật ngữ còn lại để dần dần khám phá.
