Câu trả lời thật ra phụ thuộc vào việc bạn so sánh tính vào giai đoạn nào trong vòng đời sử dụng của vỏ chai hay lon.
Giai đoạn một: làm ra cái vỏ
Chai thủy tinh làm từ cát silica, một nguyên liệu phổ biến, và thường có một phần thủy tinh tái chế trộn vào. Thủy tinhcoa thể tái chế được, nhưng ngay cả chai làm từ thủy tinh tái chế vẫn cần khoảng 40 phần trăm nguyên liệu mới.
Lon nhôm lại đi theo một hướng khác. Nhôm có thể tái chế nhiều lần mà không mất đi chất lượng, và lon thường chứa nhiều vật liệu tái chế hơn chai. Nhưng để tạo ra nhôm mới, người ta phải khai thác bauxite, một hoạt động ảnh hưởng đáng kể đến đất đai và môi trường địa phương. Dù tái chế tốt đến đâu, vẫn luôn cần một phần nhôm mới trong chuỗi sản xuất.
Ở giai đoạn này khó phân thắng bại, mỗi bên có một điểm yếu riêng.
Giai đoạn hai: quá trình vận chuyển
Thủy tinh nặng, nên chai tốn nhiều năng lượng hơn khi vận chuyển đi xa, lại cần thêm bìa cứng và vách ngăn để khỏi vỡ. Một nghiên cứu vòng đời tại Tây Ban Nha cho thấy lon nhôm có tác động môi trường thấp hơn chai thủy tinh dùng một lần, và nguyên nhân chính là khí thải vận chuyển thấp hơn nhờ trọng lượng nhẹ.
Vậy, hiệp hai này nghiêng về vỏ lon.
Giai đoạn ba: vấn đề sau khi bạn uống xong
Đây là hiệp quyết định, và nó làm thay đổi tổng thể cả bức tranh so sánh. Chai thủy tinh không nhất thiết là đồ dùng một lần vì chai có thể được thu hồi, rửa sạch và đóng lại nhiều lần. Một đánh giá tổng hợp cho thấy nhiều nghiên cứu vòng đời đã kết luận chai thủy tinh tái sử dụng là loại bao bì thân thiện nhất cho bia, và tiếp đến đứng thứ hai là lon làm từ nhôm tái chế. Ở Đức, chai có thể được dùng lại tới khoảng 50 lần, còn ở Canada thường khoảng 15 lần trước khi được tái chế.
Kết luận, vỏ chai nếu được dùng đi dùng lại vẫn là lựa chọn tốt nhất. Và ngược lại, chai dùng một lần mà bị vứt đi lại là lựa chọn kém hấp dẫn nhất.
Còn ở Việt Nam thì sao
Có một chi tiết thú vị ở đây. Nhiều loại bia chai ở Việt Nam thường được bán theo két, vỏ chai được thu hồi và dùng lại. Nếu bạn uống bia chai theo kiểu này, bạn đang đứng gần nhất với lựa chọn tốt nhất về mặt môi trường, miễn là chai thật sự được thu hồi và rửa lại nhiều lần.
Một yếu tố nữa là chuyện xuất xứ của bia. Bia nhập khẩu đóng chai thủy tinh nặng, đi đường dài sẽ có lượng phát thải carbon lớn hơn bia sản xuất địa phương nơi bạn sống, bất kể đóng chai hay lon.
Lời kết
Không có đáp án tuyệt đối, nhưng có thể rút ra một thứ tự khá dễ nhớ:
- Bia tươi hoặc bia hơi rót tại quán, nếu quán gần nơi bạn ở, thường là lựa chọn tốt nhất.
- Chai tái sử dụng được thu hồi đúng cách là bước tiếp theo.
- Lon nhôm đứng sau, nhất là khi bạn thực sự bỏ vào thùng tái chế.
- Chai thủy tinh dùng một lần và vận chuyển đường xa là lựa chọn kém nhất.
Một thói quen nhỏ cũng giúp ích: dù chọn gì, hãy trả vỏ chai, hoặc bỏ lon vào nơi thu gom phế liệu, vì phần lớn lợi ích môi trường chỉ có khi vật liệu thật sự quay trở lại vòng tuần hoàn sử dụng của nó.
